De penetratiegraad is het percentage van je doelgroep dat je product of dienst koopt of gebruikt. Het cijfer laat zien hoeveel van de markt je al bereikt hebt en hoeveel ruimte er nog is om te groeien. In dit artikel lees je wat penetratiegraad betekent, hoe je de penetratiegraad berekent met een rekenvoorbeeld, hoe het cijfer samenhangt met marktpotentieel, marktaandeel en penetratie-index en wat de term op social media betekent.
Wat betekent penetratiegraad?
Penetratiegraad, ook marktpenetratie genoemd, beantwoordt één vraag: welk deel van alle mensen of bedrijven die je product zouden kunnen kopen, doet dat ook? Een penetratiegraad van 10% betekent dat één op de tien potentiële afnemers klant is.
Het cijfer telt afnemers, geen omzet. Of een klant één keer koopt of twintig keer, hij telt één keer mee. Daarmee verschilt de penetratiegraad van het marktaandeel, dat over omzet of afzet gaat. Verderop in dit artikel staan de twee naast elkaar. De korte definitie vind je ook in de begrippenlijst.
Penetratiegraad berekenen: de formule
Penetratiegraad = aantal afnemers / aantal potentiële afnemers x 100%
- Aantal afnemers: de mensen, huishoudens of bedrijven die je product in een bepaalde periode minstens één keer kochten.
- Aantal potentiële afnemers: de totale doelgroep die het product zou kunnen kopen. Dat is je marktpotentieel in aantallen.
Leg altijd vast over welke periode je telt. Bij producten die mensen vaak kopen, zoals koffie of kattenvoer, is dat meestal een jaar: wie in dat jaar minstens één keer kocht, telt mee. Bij duurzame producten, zoals een wasmachine of een boekhoudpakket, tel je wie het product op dit moment bezit of gebruikt.
Rekenvoorbeeld
Stel, een softwarebedrijf maakt planningssoftware voor fysiotherapiepraktijken. In het werkgebied zijn 2.400 praktijken. Daarvan hebben er 180 een betaald abonnement.
- Aantal afnemers: 180
- Aantal potentiële afnemers: 2.400
- Penetratiegraad: 180 / 2.400 x 100% = 7,5%
Het bedrijf wil binnen twee jaar 12% halen. Dat zijn 0,12 x 2.400 = 288 praktijken, dus 108 klanten erbij. Verliest het elk jaar 10% van zijn klanten, dan moet het meer werven dan die 108 om het doel te halen. Zo wordt een abstract percentage een concreet wervingsdoel dat je per maand kunt volgen.
Penetratiegraad, marktpotentieel en marktaandeel
Deze begrippen worden vaak door elkaar gebruikt. Ze horen bij elkaar, maar meten elk iets anders.
| Begrip | Formule | Wat het zegt |
|---|---|---|
| Marktpotentieel | aantal potentiële afnemers x verwachte aankopen per afnemer x prijs | Hoe groot de markt maximaal kan worden |
| Penetratiegraad | aantal afnemers / aantal potentiële afnemers x 100% | Welk deel van de doelgroep klant is |
| Penetratie-index | actuele marktomvang / marktpotentieel x 100% | Hoeveel van de maximale markt al wordt benut, door alle aanbieders samen |
| Marktaandeel | eigen omzet / totale marktomzet x 100% | Welk deel van de bestedingen in de markt naar jou gaat |
Je kunt de penetratiegraad uitrekenen voor de hele markt (hoeveel mensen gebruiken dit soort product) en voor je eigen merk (hoeveel mensen gebruiken jouw product). Voor marketingbeslissingen is de tweede meestal het nuttigst.
Het verband tussen penetratiegraad en marktaandeel
Het marktaandeel van een merk kun je opsplitsen in drie factoren. Dit staat bekend als de formule van Parfitt en Collins:
Marktaandeel = penetratiegraad x herhaalaankoopgraad x intensiteitsindex
De penetratiegraad zegt hoeveel kopers je hebt. De herhaalaankoopgraad zegt welk deel van hun aankopen in de productgroep naar jou gaat. De intensiteitsindex zegt of jouw kopers meer of minder in de productgroep kopen dan gemiddeld. Daalt je marktaandeel, dan laat deze opsplitsing zien waar het zit: minder kopers, kopers die vaker voor een concurrent kiezen of kopers die minder kopen.
Penetratiegraad op social media
In social media-rapportages wordt de term ook gebruikt voor het deel van je volgers dat een bericht bereikt:
Penetratiegraad (social) = bereik van een bericht / aantal volgers x 100%
Een account met 5.000 volgers en een bericht dat 1.250 accounts bereikt, heeft een penetratiegraad van 25%. Let wel op: het bereik telt ook mensen die je niet volgen, bijvoorbeeld via delen of de verkenpagina. Een bericht kan daardoor boven de 100% uitkomen. Instagram laat in Insights zien welk deel van het bereik uit volgers komt. Deel je alleen dat deel door je volgers, dan meet je zuiverder hoeveel van je eigen publiek je bericht zag.
Wat mensen daarna met je bericht deden, meet je met de engagement rate. Hoe je die per kanaal uitrekent, lees je in engagement rate berekenen.
De penetratiegraad verhogen in vijf stappen
Een hogere penetratiegraad betekent meer mensen uit dezelfde doelgroep die klant worden. In het groeimodel van Ansoff heet dat een marktpenetratiestrategie: groeien met je bestaande product in je bestaande markt.
- Bepaal je doelgroep precies. Een te ruime doelgroep geeft een laag percentage dat weinig zegt. Tel alleen wie het product echt zou kunnen gebruiken.
- Maak de eerste aankoop makkelijker. Een proefperiode, een kleinere instapversie of een duidelijke prijs verlagen de drempel voor nieuwe kopers.
- Vergroot je zichtbaarheid waar je doelgroep zoekt. Organisch in Google, met advertenties en op de social kanalen die je doelgroep gebruikt.
- Houd klanten vast. Elke klant die vertrekt, verlaagt de penetratiegraad weer. Een goede tweede aankoop telt dus net zo zwaar als een nieuwe klant. Hoe je de waarde van een klant over de hele relatie berekent, lees je in customer lifetime value.
- Meet elk kwartaal opnieuw met dezelfde definitie van afnemer en doelgroep, zodat de cijfers vergelijkbaar blijven.